२०२६ मध्ये मानसिक आरोग्याच्या
दिशेने एक पाऊल: काळजी कशी घ्याल?
एक शांत रविवारी संध्याकाळ होती. माझा फोन सतत वाजत होता, टू-डू लिस्ट माझ्या डोळ्यासमोर न संपणाऱ्या मॅरेथॉनसारखी दिसत होती, आणि माझं मन एका गुंतलेल्या जाळ्यात अडकले होते, वर्ष २०२६ आहे, आणि तंत्रज्ञानाने आपलं जीवन सोपं केलं असलं तरी त्याचसोबत आपलं मानसिक आरोग्य बिघडवण्याचं संकटही आणलं आहे.
चला, तुम्हाला एका प्रवासावर घेऊन जाते. वेगवान, सतत बदलणाऱ्या जगात स्वतःला न हरवता आनंदाने जगण्याचा मार्ग. वाटेत, या वर्षी तुम्हाला मानसिक आरोग्य सुधारण्यात मदत करण्यासाठी संशोधन-समर्थित पद्धती पाहू.
मन शांततेची सुरुवात
कल्पना करा,तुम्ही पक्ष्यांच्या गोड गाण्यांनी जागे होत आहात,आणि तुमचा फोन जवळपासही नाही.तुम्ही तुमचे दोन हात वरती करून तुमच्या शरीराचा आळस घालवता,खोल श्वास घेता,आणि दिवसाची सुरुवात शांततेने करता. हे स्वप्न नाही तर हे आहे तर,जाणिवपूर्वक जगण्याचा फायदा आहे The power of intentional living.
२०२६ मध्ये, सर्वात सोप्या परंतु दुर्लक्षित सवयींपैकी एक म्हणजे शांत सकाळ निर्माण करणे. सकाळी पहाटे थेट मोबाइलच्या नोटिफिकेशनमधून सुरुवात करणे टाळा,स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीतील न्यूरोसायंटिस्ट डॉ. अँड्र्यू ह्युबरमन यांनी केलेल्या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, सकाळी उठणायचा पहिल्या तासात सूर्यप्रकाशामुळे तुमची “सर्कॅडियन रिदम” दैनिक लयबद्धता सामान्य भाषेत याला जैविक घड्याळ असे म्हणतात, ही नियंत्रित करण्यात, फोकस सुधारण्यास आणि तुमचा मूड उंचावण्यास मदत होते.
माझ्यासाठी, जेव्हा मी जर्नलिंग सुरू केले तेव्हा मी स्ट्रेस फ्री आणि निवांत सकाळ अनुभवली तीन गोष्टींची एक छोटी यादी ज्यासाठी मी कृतज्ञ आहे. हा सराव डॉ.रॉबर्ट इमन्सच्या कृतज्ञतेच्या कार्याशी संरेखित करतो, जे सकारात्मक अनुभवांवर लक्ष केंद्रित केल्याने तणाव कसा कमी होतो आणि एकंदर कल्याण कसे वाढवता येते या बद्दल आपल्या नजरेस आणते.
स्वतःशी पुन्हा जोडणं
आजची जीवनशैली किती वेगवान आहे, नाही का? काम, सोशल मीडियाचा अतिरेक, आणि जीवनातील जबाबदाऱ्या आपल्याला सतत खेचत असतात. पण थोडं थांबण्यात एक वेगळं सौंदर्य आहे.
मागच्या वर्षी मी Mindfulness शिकले,माइंडफुलनेस म्हणजे मनाची पूर्ण जागरूक अवस्था. यात तुमच्या समोरील क्षणाबद्दल आपली पूर्णता आणि एकाग्रता असते. साधारणपणे, ‘माइंडफुल’ होणे म्हणजेच प्रत्येक क्रियेला एकाग्रतेने, पूर्ण जागरूकतेने आणि मूल्यांकनाशिवाय अनुभवणे. यात तुम्ही करत असलेल्या कृती, विचार आणि भावनांना साध्या, निर्विकार दृषटिकोनातून पाहता.
तुम्हाला शंका असल्यास एक सोपा प्रयोग करा .आपल्या श्वासावर लक्ष केंद्रित करून दोन मिनिटे शांत राहण्याचा सराव सुद्धा तुमच्या उर्जे मध्ये सकारात्मकरित्या फरक आणेल.
तंत्रज्ञानाचं योग्य संतुलन
चला मान्य करूया २०२६ हे तंत्रज्ञानाच्या अतिरेकाचं वर्ष आहे. स्मार्टवॉच, आर्टीफिसिअल इंटेलिएजन्स (Ai), आणि सतत वाजणाऱ्या नोटिफिकेशन्समुळे आपली एकाग्रता आणि शांतता हरवत आहे. पण खरी गोष्ट अशी आहे, की तंत्रज्ञान चांगलं किंवा वाईट, दोन्ही ठरू शकतं ते कसं वापरतो त्यावर अवलंबून आहे.
डॉ. जीन ट्वेंग यांचं संशोधन सांगतं की, जास्त स्क्रीन टाइमचा थेट संबंध चिंता ANXIETY आणि उदासीनता Depression अश्या मानसिक आजारांसोबत आहे.
मी स्वतःसाठी तंत्रज्ञानाच्या सीमा ठरवल्या. रविवार माझ्या डिजिटल डिटॉक्सचा दिवस बनला. त्या दिवशी मी उपकरणं संध्याकाळ पर्यंत बंद करते, एखादं चांगलं पुस्तक वाचते किंवा माझ्या कुटुंबा सोबत चांगला वेळ घालवते . ही क्षणीक विश्रांती केवळ आरामदायी नव्हती तर आयुष्य बदलणारी ठरली.
तंत्रज्ञानाचा सुयोग्य वापर मानसिक आरोग्य सुधारण्यासाठी सुद्धा महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो. उदाहरणार्थ, Sintelly आणि MindShift CBT सारखी ॲप्स, जी कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपी CBT पासून प्रेरित आहेत, आणि डॉ. आरोन बेक यांच्या संशोधनावर आधारित, व AI मार्गदर्शित मानसिक आरोग्य समर्थन प्रदान करतात.
लोक संबंध आणि आधारच प्रभाव
तुम्हाला कधी गर्दीत एकटं वाटलंय का? मला असं वाटायचं, सतत सोशल मीडियावर स्क्रोल करत असताना, तरीही मनातून एकट.
पण नंतर समजले की, खरा उपाय खराखुऱ्या समोरासमोर होणाऱ्या संभाषणात आहे.. हार्वर्डच्या प्रसिद्ध ‘ग्रँट स्टडी’ ने हे सिद्ध केलं आहे की, आपले नातेसंबंध चांगले असले, तर आपलं दीर्घकाळाचं आरोग्य आणि आनंद स्थिर राहतो.
माझ्या अनुभवात, मित्रमैत्रीणीसोबत चहा-कॉफी साठी भेटणं , कुटुंबाशी संवाद साधणं किंवा मला आवडणाऱ्या स्थानिक छंद गटात सामील होणं यासारख्या छोट्या गोष्टींनी माझं मानसिक आरोग्य खूप सुधारलं. या सर्व गोष्टींनी मला आठवलं की, अर्थपूर्ण नातेसंबंधांवर मानसिक आरोग्याची भरभराट होते.
कुठून सुरुवात करावी याबद्दल तुम्हाला खात्री नसल्यास, स्वतःला विचारा: मी शेवटच्या वेळी विचलित न होता एखाद्याशी खरोखरच मनपूर्वक संवाद साधला होता?”
लहान गोष्टींमध्ये आनंद शोधा
जसजसे वर्षे पुढे जातात, तसतसे आपण साध्य आणि मोठ्या टप्प्यांमध्ये अडकतो.उदाहरणार्थ, आपल्या करिअरमध्ये मोठा प्रमोशन मिळवण्यासाठी सतत मेहनत करत राहतो आणि त्या शिखरावर पोहोचण्यासाठी एकाच गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करतो.पण कधीकधी आनंद छोट्या, अनपेक्षित क्षणांमध्ये असतो.
माझ्यासाठी, तो होता माझं आवडतं गाणं ऐकणं आणि नाचणं, एक कप गरम चहाचा आस्वाद घेणं. घाई न करता सूर्यास्त पाहनं, त्या क्षणाचा आनंद घेणं. हे डॉ. मार्टिन सेलिगमन यांच्या सकारात्मक मानसशास्त्र सिद्धांताशी अनुरूप आहे, जे सांगतं की साध्या गोष्टींमध्ये समाधान मिळवणं खूप महत्त्वाचं आहे.
२०२६ साठी योजना
मानसिक आरोग्य एक प्रवास आहे, स्थळ नाही. यावर्षी, लहान लहान आणि जाणिवपूर्वक पाऊल उचला.
- स्वतःसाठी शांत आणि शांततामय वेळ काढा.
- माइंडफुलनेसचा अभ्यास करा.
- तंत्रज्ञानाचा वापर विचारपूर्वक करा.
- महत्त्वाच्या लोकांशी संबंध मजबूत करा.
- साध्या गोष्टींमध्ये आनंद शोधा.
तुमचे पुढचा पाऊल
आज तुम्ही मानसिक आरोग्यासाठी काय करणार? तुमचे विचार कमेंटमध्ये शेअर करा मला तुमची कहाणी ऐकायला आवडेल.
२०२६ मध्ये, मानसिक आरोग्य केवळ जगण्यासाठी नाही; ते आनंदाने बहरण्यासाठी आहे. चला, स्वतःची खऱ्या अर्थाने काळजी घेऊया.
© 2026 Dipti More Author
संदर्भ:
- ह्युबरमन लॅब पॉडकास्ट:
- कृतज्ञतेचे फायदे: अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशनचा लेख
- फुल कॅटॅस्ट्रॉफी लिव्हिंग: जॉन कॅबॅट-झिन यांच्या पुस्तकाची माहिती : https://www.amazon.com/Full-Catastrophe-Living-Mindfulness-Stress/dp/0749915854
- कॉग्निटिव्ह थेरपी आणि इमोशनल डिसऑर्डर्स: अॅरेन टी. बेक यांच्या पुस्तकाची माहिती : https://www.amazon.com/Cognitive-Therapy-Emotional-Disorders-Aaron/dp/0452009286
- फुल कॅटॅस्ट्रॉफी लिव्हिंग: जॉन कॅबॅट-झिन यांच्या पुस्तकाची माहिती https://www.amazon.com/Full-Catastrophe-Living-Mindfulness-Stress/dp/0749915854
- iGen: जीन ट्वेंग यांच्या पुस्तकाची माहिती https://www.amazon.com/iGen-Super-Connected-Rebellious-Tolerant/dp/1501151983
- हार्वर्ड मेडिकल स्कूलचा अभ्यास: “The Glue of Relationships” या लेखाची माहिती
- फ्लोरिश: मार्टिन सेलिगमन यांच्या पुस्तकाची माहिती
- अर्थिंग: “Earthing: The Most Important Health Discovery Ever?” या लेखाची माहिती